Düşünce Atlası

George Orwell, edebiyat ve düşünce tarihinde yalın diliyle en karmaşık iktidar mekanizmalarını ifşa eden yazarlardan biridir. Onu benzersiz kılan, teorik soyutlamalarla değil; gündelik hayatın içinden örneklerle düşünmeyi öğretmesidir. Orwell için edebiyat, estetik bir süs değil; hakikati savunmanın bir aracıdır. Yazmak, onun dünyasında politik ve ahlâkî bir eylemdir. Orwell’in metinleri, yalnızca totaliter rejimlere yöneltilmiş eleştiriler değildir. … Devamını oku

Arthur Schopenhauer, felsefe tarihinde rahatsız edici bir dürüstlüğün temsilcisidir. Onu diğer düşünürlerden ayıran şey, insanı yüceltme arzusundan bilinçli olarak kaçınmasıdır. Schopenhauer, insanı akıl merkezli bir varlık olarak değil; isteyen, arzulayan ve bu yüzden acı çeken bir varlık olarak ele alır. Bu yaklaşım, modern dünyada hâlâ sarsıcıdır; çünkü ilerleme, mutluluk ve başarı söylemlerinin altını oyur. Schopenhauer … Devamını oku

Søren Kierkegaard, modern düşüncenin en yalnız ama en derin figürlerinden biridir. Onu “varoluşçuluğun babası” yapan şey, sistemli bir felsefe kurması değil; insanın iç dünyasını, kaygılarını ve inançla kurduğu kırılgan ilişkiyi acımasız bir dürüstlükle ele almasıdır. Kierkegaard için felsefe, soyut kavramlar inşa etme uğraşı değil; yaşanan hayatın kendisiyle hesaplaşma biçimidir. Kierkegaard’ın temel itirazı, felsefenin insanı unutmasıdır. … Devamını oku

Jean-Paul Sartre, modern düşüncenin en sert ve en rahatsız edici önermelerinden birini ortaya koyar: İnsan özgürlüğe mahkûmdur. Bu ifade, kulağa ilk bakışta özgürlükçü bir slogan gibi gelse de, Sartre’ın düşüncesinde ağır bir yük taşır. Özgürlük, Sartre için rahatlatıcı bir imkân değil; kaçınılamayan bir sorumluluktur. İnsan, ne yaparsa yapsın, seçmek zorundadır ve bu seçimlerin sonuçlarından kaçamaz. … Devamını oku

Franz Kafka, modern insanın içine düştüğü yabancılaşmayı en çıplak ve en sarsıcı biçimde görünür kılan yazarlardan biridir. Onun metinleri, açık cevaplar sunmaz; aksine okuru belirsizlikle, korkuyla ve bitmeyen bir suçluluk duygusuyla baş başa bırakır. Kafka okumak, bir hikâyeyi takip etmekten çok, insanın kendini içinde bulduğu görünmez düzenlerle yüzleşmesidir. Bu düzenler çoğu zaman mantıksız, erişilmez ve … Devamını oku

Albert Camus, modern düşüncenin en yalın ama en sarsıcı sorusunu sorar: Anlamsız bir dünyada insan nasıl yaşamalıdır? Onun felsefesi, karamsarlıkla umut arasında salınan bir ara durakta konumlanır. Camus, ne metafizik tesellilere sığınır ne de nihilizme teslim olur. Bunun yerine, insanı gerçeğin çıplaklığıyla yüzleştirir ve bu yüzleşmenin içinden etik bir duruş çıkarmaya çalışır. Camus’yü özgün kılan, … Devamını oku

Lev Tolstoy, yalnızca büyük bir romancı değil; aynı zamanda insanın nasıl yaşaması gerektiğine dair derin ve rahatsız edici sorular soran bir ahlâk düşünürüdür. Tolstoy’un metinleri, edebiyatın estetik alanını aşarak vicdan, inanç, şiddet ve sorumluluk gibi meseleleri doğrudan hedef alır. Onu okuyan kişi, yalnızca bir hikâyeye değil, kendi yaşam pratiklerine dair bir sorgulamaya davet edilir. Tolstoy’u … Devamını oku

Friedrich Nietzsche, modern düşünce tarihinde en sarsıcı ve en çok yanlış anlaşılan figürlerden biridir. Onun metinleri bir felsefe sistemi kurmaktan çok, yerleşik sistemleri parçalamayı amaçlar. Nietzsche okumak, okuru güvenli fikir alanlarından çıkarır ve onu rahatsız edici sorularla baş başa bırakır. Bu nedenle Nietzsche, huzur veren bir düşünür değil; düşünsel konforu hedef alan bir provokatördür. Nietzsche’nin … Devamını oku

Fyodor Dostoyevski, yalnızca büyük bir romancı değil; insan ruhunun en karanlık, en çelişkili ve en rahatsız edici katmanlarını açığa çıkaran benzersiz bir düşünürdür. Onu klasik edebiyatın pek çok isminin önüne koyan şey, güçlü hikâye anlatımı değil; insanın iç dünyasını acımasız bir dürüstlükle sorgulamasıdır. Dostoyevski okumak, bir romanla vakit geçirmekten çok, insan olmanın ne anlama geldiği … Devamını oku